IEC 81346’ya göre referans tanımlama
Elektrik şemasındaki her cihazı, herkes yalnızca adını okuyarak ne olduğunu, tesisin hangi bölümüne ait olduğunu ve nerede bulunduğunu anlayacak şekilde adlandırma.
Referans tanımlama nedir
Bir tesisin tüm dokümantasyonunda her cihazı tanımlayan benzersiz addır: şemada, pano etiketinde, malzeme listesinde ve klemens planında. IEC 81346 standardı (Avrupa’da EN IEC 81346) bu adın nasıl oluşturulacağını belirler; böylece ad her belgede ve her disiplinde aynı olur: elektrik, mekanik veya proses.
Seri iki ana bölümden oluşur. Bölüm 1, tesisin yapılandırılması ve tanımlamaların yazılması için kuralları verir. Bölüm 2, her cihazın sınıfını gösteren harfleri tanımlar. IEC 81346 eski IEC 61346’nın yerini almıştır; harf tablosu da IEC 60750 gibi eski standartlarınkinin yerini almıştır. Kontaktör için K1 gibi hâlâ çok yaygın adlar buradan gelir.
Üç görünüş: =, + ve -
Aynı cihaz, standardın görünüş (aspect) dediği üç bakış açısından görülebilir. Her biri kendi ön işaretiyle yazılır:
| İşaret | Görünüş | Yanıtladığı soru | Örnek |
|---|---|---|---|
| = | İşlev | Ne işe yarar? Tesisin hangi bölümüne aittir? | =A1 üretim hattı 1 |
| + | Konum | Fiziksel olarak nerededir? | +CP1 pano 1 |
| - | Ürün | Hangi cihazdır? | -Q1 şalter 1 |
Nasıl birleştirilir
Görünüşler art arda yazılır. Tam bir tanımlama şöyle okunur:
Her görünüş, işaret tekrarlanarak birden çok seviyeye sahip olabilir: -A1-K2, A1 cihazının parçası olan K2 rölesidir.
Tam tanımlamayı her zaman yazmanız gerekmez. Zaten =A1 ve +CP1’e ait bir şemada -Q1 yeterlidir; tam tanımlama listelerde, etiketlerde ve panolar arası kablajda kullanılır.
IEC 81346-2’ye göre sınıf harfleri
- işaretinden sonraki harf, cihazın sınıfını doğal işlevine göre gösterir; yani tesisinizde ne için kullanıldığından bağımsız olarak cihazın kendisinin ne yaptığına göre. IEC 81346-2:2019’un giriş sınıfları şunlardır:
| Harf | Doğal işlev | Örnekler |
|---|---|---|
| B | Bilgiyi algılamak ve temsil etmek | Sensörler, ölçü transformatörleri, limit şalterleri |
| C | Daha sonra kullanmak üzere depolamak | Kondansatörler, aküler, tanklar |
| E | Işık, ısı veya başka bir ışınım yaymak | Aydınlatma lambaları, ısıtıcılar |
| F | Tehlikeli veya istenmeyen durumlara karşı korumak | Sigortalar, aşırı gerilim koruyucuları |
| G | Kontrol edilebilir bir akış sağlamak | Jeneratörler, pompalar, fanlar |
| H | Maddeyi işlemek | Filtreler, karıştırıcılar |
| K | Giriş sinyallerini işleyip uygun çıkışı vermek | PLC’ler, yardımcı röleler, kontrolörler |
| M | Mekanik hareket veya kuvvet sağlamak | Motorlar, silindirler, aktüatörler |
| N | Başka bir nesneyi kısmen veya tamamen çevrelemek | Kapaklar, muhafazalar, örtüler |
| P | Algılanabilir bilgi vermek | Sinyal lambaları, ekranlar, göstergeler, sesli uyarıcılar |
| Q | Bir geçişi veya akışı kontrol etmek | Kontaktörler, otomatik sigortalar, motor koruma şalterleri, vanalar |
| R | Sınırlamak veya kararlı kılmak | Dirençler, diyotlar, çek valfler |
| S | Bir insan eylemini algılayıp uygun yanıtı vermek | Butonlar, seçici şalterler, tuş takımları |
| T | Dönüştürmek | Transformatörler, frekans dönüştürücüler, güç kaynakları |
| U | Diğer nesneleri konumlandırmak ve tutmak | Braketler, DIN rayları, bağlantı elemanları |
| W | Bir yerden başka bir yere iletmek | Kablolar, iletkenler, baralar |
| X | Nesneler arasında arayüz oluşturmak | Klemensler, klemens blokları, konnektörler, prizler |
A, I ve O harfleri sınıf olarak kullanılmaz; D, J, L, V, Y ve Z ileride kullanılmak üzere ayrılmıştır. Standart daha fazla ayrıntı için iki ve üç harfli alt sınıflar ekler: örneğin sıcaklık sensörleri için BT, konum algılayıcıları için BG veya kondansatörler için CA.
Klasik gösterimden IEC 81346-2’ye
Birçok pano hâlâ klasik gösterimle çiziliyor; FaseCAD’in örnek şablonları da gerçek çizimlerde en sık rastlanan bu gösterimi kullanır. Aynı cihazların güncel harflerle karşılıkları şunlardır:
| Cihaz | Klasik gösterim | IEC 81346-2 |
|---|---|---|
| Motor koruma şalteri | Q1 | -Q1 |
| Kontaktör | KM1 | -Q2 |
| Üç fazlı motor | M1 | -M1 |
| Buton | S1 | -S1 |
| Sinyal lambası | H1 | -P1 |
| Yardımcı röle | K1 | -K1 |
| Endüktif sensör | B1 | -B1 |
| Klemens bloğu | X1 | -X1 |
En göze çarpan iki değişiklik: kontaktörler enerji akışını kontrol ettikleri için K’den Q’ya, sinyal lambaları bilgi verdikleri için H’den P’ye geçer.
FaseCAD’de tanımlama
FaseCAD’de her sembol kendi tanımlamasını taşır ve otomatik numaralandırılabilir. IEC 81346’ya göre işlev, konum ve ürün bazında tam yapı ile herhangi bir cihazı, klemensi veya kabloyu bulmak için gezginler planlanmaktadır.
Örnek şemaları görün Sık sorulan sorular
Sık sorulan sorular
IEC 81346 zorunlu mu?
Genel olarak yasal bir zorunluluk değildir, ancak cihaz tanımlamada uluslararası referanstır ve birçok müşteri ile mühendislik firması şartnamelerinde bunu ister.
= ile + arasındaki fark nedir?
= işareti cihazın hangi işleve veya tesisin hangi bölümüne ait olduğunu; + işareti fiziksel olarak nerede bulunduğunu söyler. Tek bir pano (+CP1) birden fazla işleve ait cihazları (=A1, =A2) barındırabilir.
İki harfli alt sınıfları kullanmak zorunda mıyım?
Hayır. Standart yalnızca giriş sınıfı harfini kullanmanıza veya iki ya da üç harfle ayrıntılandırmanıza izin verir. Önemli olan, tüm projenin aynı kurala uymasıdır.
Bağlantılar
- IEC 81346-1:2022 · Temel kurallar: yapılandırma ve referans tanımlamalar (resmî IEC sayfası)
- IEC 81346-2:2019 · Nesnelerin sınıflandırılması ve sınıf kodları (resmî IEC sayfası)
- Wikipedia’da IEC 81346 (İngilizce)
- IEC 60617’ye göre elektrik sembolleri · FaseCAD kılavuzu
- Electropedia · IEC Uluslararası Elektroteknik Sözlüğü